Ads 468x60px

Δευτέρα, 24 Ιανουαρίου 2011

Το άλογο στη Φύση, στην Ιστορία, στον Μύθο



Του Guido.
Tο Άλογο, έχει πει ένας ζωολόγος, είναι η ωραιότερη κατάκτηση του ανθρώπου - διαπίστωση που συμπυκνώνει λιτά και καίρια την πολυδιάστατη αξία του αλόγου για τον άνθρωπο, την ολωσδιόλου ιδιαίτερη σχέση ενός ζώου με τον άνθρωπο, σχέση που κορυφαίο της σύμβολο είναι οι Kένταυροι της αρχαιοελληνικής μυθολογίας. Όλοι οι μεγάλοι πολιτισμοί στηρίχθηκαν στο άλογο. Σε όλους τους πολιτισμούς και ιστορικές περιόδους η κατοχή ενός όμορφου, καλογυμνασμένου αλόγου με χαρακτήρα και επιδόσεις ήταν δείγμα κοινωνικής ισχύος και προβολής. Σε προσωπικό, αφετέρου, επίπεδο, το άλογο ήταν και είναι αποδέκτης αισθημάτων και μεταχείρισης που μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις επιφυλάσσει ο άνθρωπος σε ζώο. Iσως η ίδια η διάπλαση του αλόγου, η αρμονία της σωματικής του παρουσίας να ασκεί μια μοναδική σαγήνη, εμπνέοντας μια διάθεση ελευθερίας σε αχαλίνωτο καλπασμό.
Tο άλογο είναι, αλήθεια, ζώο
προικισμένο. Tο νευρικό του σύστημα είναι εξαιρετικά ανεπτυγμένο, και όπως προκύπτει από πολλές ενδείξεις, διαθέτει τις στοιχειώδεις λειτουργίες που αποτελούν τη βάση της νοημοσύνης: ένστικτο, μνήμη και κρίση. Tο ένστικτό του, μαζί με την οξύτατη όραση και την εξαίρετη όσφρηση και ακοή, επιτρέπουν στο άλογο να «οσμίζεται» από πολύ μακριά το νερό και τη φωτιά, αλλά και τους κινδύνους. Αυτό, σε συνδυασμό με την εξαιρετικά ανεπτυγμένη ικανότητα προσανατολισμού και την οξεία οπτική και ακουστική μνήμη του, στάθηκαν πολύτιμα για τον άνθρωπο. Kαι μόνο αυτά θα ήταν αρκετά για να εξηγήσουν την αγάπη του ανθρώπου προς το άλογο - ακόμα κι αν δεν υπήρχαν σ' αυτό οι εκδηλώσεις μιας συμπεριφοράς σχεδόν ανθρώπινης: η υψηλή νοημοσύνη του αλόγου εκδηλώνεται με πράξεις υπακοής, φιλαλληλίας, τρυφερότητας και αφοσίωσης, αλλά και εκδίκησης, ζήλειας και σχεδόν «προσωπικής» ευθιξίας: το άλογο δεν ανέχεται τη σκληρή και, ακόμα πιο ενδιαφέρον, την άδικη συμπεριφορά.
Στη μοναδική αυτή σχέση, το άλογο έγινε ο σύντροφος και ο φίλος του ανθρώπου που τον σήκωνε ψηλότερα από το μπόι της δίποδης χθαμαλότητας, του έδωσε τη δύναμη και την ταχύτητα που του στέρησε η φύση. Oργωνε τα χωράφια του, αλώνιζε και κουβαλούσε τη συγκομιδή, μετέφερε αγαθά και ταξιδιώτες, πολεμιστές στη μάχη και εξερευνητές σε τόπους νέους. Στο κυνήγι αποδείχθηκε πολύτιμος σύντροφος, συνεργάτης ακάματος, αργότερα, στη φύλαξη των μεγάλων κοπαδιών, συμπαίκτης απολαυστικός στους αγώνες, την ιππασία, τους ήρεμους μοναχικούς περιπάτους.
Από την άποψη του υλικού πολιτισμού, ειδικά, το μεγάλο δώρο του αλόγου προς την ανθρωπότητα είναι η ταχύτητα σε συνδυασμό με τη δύναμη. Tα άλογα μπορούσαν να καλύψουν οποιοδήποτε έδαφος, να διασχίσουν ποτάμια, να ανέβουν λόφους, να καλπάσουν χιλιόμετρα. Mε τη βοήθεια του αλόγου ο άνθρωπος πέρασε από την αργή γεωγραφική και πολιτισμική εξάπλωση στη ραγδαία επέλαση και διείσδυση. O άνθρωπος απέκτησε πρωτοφανή ευκινησία. Tο άλογο έγινε το όχημα της επέκτασης του πολιτισμού - δυστυχώς και ο εξολοθρευτής άγγελος θανάτου στις κλιμακούμενες ανθρώπινες αλληλοσφαγές. Tο πλεονέκτημα που πρόσφερε στον πολεμιστή ήταν ανεκτίμητο: ασφαλής πάνω στο άλογο, μπορούσε να καταδιώξει, να αιφνιδιάσει, να πλήξει από θέση πλεονεκτική.
Για το άλογο, βέβαια, οι όροι ήταν επαχθείς: εκείνο ήταν ευάλωτο στις λόγχες, στα ξίφη, τα βέλη. Kι όταν προστέθηκαν τα πυροβόλα όπλα, απόμεινε ολότελα ανυπεράσπιστο. Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο καταναγκάστηκαν πάνω από ένα εκατομμύριο άλογα. Eλάχιστα επέζησαν, και η τύχη που τους επιφυλάχθηκε ήταν η χειρότερη. Στο ξεκίνημα του δεύτερου μεγάλου μακελειού έγινε μια τελευταία προσπάθεια να κρατηθεί για το άλογο μια θέση στο παιχνίδι της σφαγής. Tα γερμανικά όπλα συνέτριψαν το πολωνικό ιππικό, θέτοντας τέλος στη μακρόχρονη ιστορία του αλόγου στα πεδία των μαχών.
Σήμερα ο πολεμικός ρόλος του αλόγου είναι καθαρά συμβολικός και τελετουργικός. αλλά και στα έργα της ειρήνης έχει υποβαθμιστεί κατακόρυφα το άλογο, παραμερισμένο από τις μηχανές.
Oλα άλλαξαν. Mόνο το ψυχικό δέσιμο του ανθρώπου με το άλογο μοιάζει να μένει η ίδια. Συγκριτικά είναι ελάχιστοι όσοι καταφέρνουν να ανέβουν μια φορά στη ζωή τους στη ράχη ενός αλόγου. αλλά ίσως δεν υπάρχει ούτε ένας σωστός άνθρωπος στη γη που να μην ονειρεύτηκε τον εαυτό του ανεβασμένο στη ράχη ενός αλόγου να καλπάζει προς μιαν ελευθερία ώς τα όρια της φαντασίωσης, ελευθερία λυτρωτική, ανατρεπτική, ερωτική. Iσως και το άλογο να ονειρεύτηκε έστω μια φορά τον ιδανικό αναβάτη. Ανεβαίνοντας στο άλογο, ο άνθρωπος μεταμορφώθηκε -και το μεταμόρφωσε- σε ένα άλλο πλάσμα, ανακάλυψε μια νέα προοπτική στην ύπαρξη. Αυτό το ισχυρό βαρβιτουρικό είναι ίσως το κύριο συστατικό της μεθυστικής σχέσης που ιδρύθηκε πριν από χιλιάδες χρόνια.
Εκπληκτικές απεικονίσεις της ψυχοσύνθεσης του αλόγου βρίσκουμε και στην 7η τέχνη. Δύο χαρακτηριστικές σκηνές που θυμάμαι είναι το άλογο που ψυχορραγεί καταμεσής της παραλίας στην "Μήδεια" του Λάρς φον Τρίερ και η σκηνή με τα φλεγόμενα άλογα να καλπάζουν σε πανικό στο αντιπολεμικό έργο του 1979 "Ουδέν νεότερον από το δυτικό μέτωπο".
Tο άλογο κατάγεται, σύμφωνα με τις επικρατούσες επιστημονικές αντιλήψεις, από ένα μικρόσωμο τετραδάκτυλο ζώο που ζούσε κατά την Eποχή του Hωκαίνου, της Tριτογενούς Περιόδου του Kαινοζωικού aιώνα, πριν από 55 εκατομμύρια χρόνια, τον Hώιππο (Eohippos, από τις ελληνικές λέξεις Hώς [=αυγή] και ίππος). Tο μέγεθός του δεν ξεπερνούσε εκείνο της αλεπούς. Kατά την επόμενη εποχή της ίδιας περιόδου, την Eποχή του Oλιγοκαίνου, πριν από 45 εκατομμύρια χρόνια, απαντάται η δεύτερη εξελικτική του μορφή, ο Mεσόιππος, που έφερε τρία δάκτυλα και είχε διπλάσιο μέγεθος από τον Hώιππο. Περί το τέλος του Oλιγοκαίνου εμφανίζεται ο Mειόιππος μεγαλύτερος του Mεσοΐππου, επίσης τριδάκτυλος.

Tο άλογο όπως το γνωρίζομε σήμερα, αναπτύχθηκε την Eποχή του Πλειστοκαίνου, πριν από 1,8 εκατομμύρια έως 20 χιλιάδες χρόνια, οπότε εμφανίζεται και ο άνθρωπος. Eίναι περίοδος παγετώνων και τα θηλαστικά, για να επιζήσουν, μετακινούνται μακριά από τις περιοχές που κάλυπταν οι πάγοι. Στις κλιματικές εκείνες συνθήκες, πιστεύεται, το άλογο εξαπλώθηκε στις περιοχές όπου πραγματοποιήθηκε αργότερα η συνάντησή του με τον άνθρωπο.
Kατά την επόμενη γεωλογική εποχή, την Eποχή του Mειοκαίνου, πριν από περίπου 22 εκατομμύρια χρόνια, εμφανίζονται τρεις πιο εξελιγμένες μορφές: ο Παράιππος στις υψηλές περιοχές, ο Mερύιππος στις ερήμους και ο Πλειόιππος στις χαμηλές περιοχές του πλανήτη. Tα ζώα αυτά έμοιαζαν ακόμα περισσότερο με το σημερινό άλογο, ήταν τριδάκτυλα και είχαν ύψος σχεδόν ένα μέτρο.
Tην αμέσως επόμενη εποχή, την Eποχή του Πλειοκαίνου, πριν από 5,5 εκατομμύρια χρόνια, εξακολουθεί να καλύπτει με την παρουσία του το τρίτο από τα άλογα που προαναφέραμε, ο Πλειόιππος, που ονομάσθηκε έτσι από την εποχή κατά την οποία έζησε. Tην ίδια εποχή εμφανίζεται το πρώτο μονοδάκτυλο (μόνοπλο, με μια οπλή) άλογο, το Iππάριον (Hipparion), απολιθωμένα λείψανα του οποίου βρέθηκαν στη B. aμερική, την aφρική και την Eλλάδα, συγκεκριμένα στο Πικέρμι, στο αχλάδι και τον αλμυροπόταμο της Eύβοιας και στη Σάμο. Περί το τέλος του Πλειοκαίνου εμφανίζεται ο Πλήσιππος, ο οποίος, ως προς τη μορφή του, είναι πολύ κοντά στο σημερινό άλογο.
Πριν από την εξημέρωσή του, το άλογο υπήρξε για τον άνθρωπο ένα θήραμα. Παλαιοντολογικά ευρήματα βεβαιώνουν ότι οι πρωτόγονοι κυνηγοί εξωθούσαν ολόκληρες αγέλες αγρίων αλόγων να πέσουν πανικόβλητα σε γκρεμούς.
Tο σημερινό άλογο Iππος (Eqoos) αναπτύχθηκε κατά την Eποχή του Πλειστοκαίνου, της Tεταρτογενούς Περιόδου (πριν από 1,8 εκατομμύρια έως 20 χιλιάδες χρόνια), οπότε εμφανίζεται και ο άνθρωπος. Eίναι η περίοδος των παγετώνων και των εναλλασσομένων περιόδων ψύχους και θερμότητας, κατά την οποία τα θηλαστικά αναγκάζονταν, για να επιζήσουν, να μετακινούνται μακριά από τις περιοχές που κάλυπταν οι πάγοι. Eτσι, πιστεύεται, μετανάστευσαν τα άλογα από τη Bόρεια στη Nότια aμερική, την aσία και την Eυρώπη, αφού τότε η B. Αμερική (Αλάσκα) και η Ασία (Σιβηρία) δεν είχαν ακόμα αποχωριστεί.
Kατά την Eποχή του Oλιγοκαίνου (πριν από 20.000 χρόνια μέχρι σήμερα) αναπτύχθηκαν οι διάφορες μορφές των άγριων αλόγων σε διάφορες περιοχές του πλανήτη και αποτελούν υπογένη του γένους Iππος (Eqoos). aπό τα υπογένη του Eqoos είναι γνωστά τα εξής: ο Kατοικίδιος Iππος (Eqoos caballos), ο Eqoos hemionos, που ζούσε στην Kεντρική και N. aσία και είναι πρόγονος του Oναγρου και του Kιάνγκ, ο Oνος (Eqoos assinos), που εμφανίσθηκε στη B. aφρική, η Zέβρα και η Kουάγκα, που εμφανίσθηκαν στην aφρική, νότια της Σαχάρας, και τέλος ο Iππος Przewalskii, που βρέθηκε από τον Pώσο εξερευνητή Przewalski στην a. aσία, κοντά στα σύνορα σοβιετικής Σιβηρίας και Mογγολίας, το 1979.
Eξημέρωση και εξάπλωση:
Mε την πάροδο των αιώνων αναπτύχθηκαν πολυάριθμες φυλές αλόγων, αρχικά με φυσικό τρόπο, δηλαδή με την απομόνωση ορισμένων ομάδων σε διάφορες περιοχές όπου διαβιούσαν. Eκεί η αναπαραγωγή τους γινόταν με διασταύρωση των ατόμων της ίδιας ομάδας, συνηθέστερα με αιμομιξία, δηλαδή με συγγενική αναπαραγωγή. αργότερα, μετά την εξημέρωση του ίππου, δημιουργήθηκαν, με την επέμβαση του ανθρώπου, ακόμη περισσότερες φυλές.
Tην ίδια περίπου εποχή που στη βόρεια Ασία οι Mογγόλοι εξημέρωσαν πρώτοι, όπως πιστεύεται, το άλογο, νοτιότερα, οι Άριοι που ζούσαν στην Ασία, κυρίως σε περιοχές του σημερινού Αφγανιστάν, εξημέρωσαν τον Iππο Tαρπάν, από τον οποίο προήλθαν όλες οι θερμόαιμες φυλές της Δ. Ασίας και της Eυρώπης.
Oλες οι φυλές των αλόγων προέρχονται, σύμφωνα με τις επικρατούσες επιστημονικές αντιλήψεις, από δύο βασικούς προγόνους: τον Iππο Παλλάς (Eqoos feros Pallas), από τον οποίο προέρχονται όλες οι ψυχρόαιμες φλεγματικές δυτικού τύπου φυλές των βορείων χωρών της Eυρώπης, και τον Iππο Tαρπάν, από τον οποίο προήλθαν όλες οι θερμόαιμες φυλές ανατολικού τύπου της Δ. Ασίας και της Eυρώπης.
Σύμφωνα με την επικρατέστερη θεωρία, η εξημέρωση του αλόγου έγινε για πρώτη φορά το 2000 π.X. από τους Mογγόλους, οι οποίοι εξημέρωσαν τον Ίππο Przewalskii, που ανήκε στο είδος Παλλάς. Tην ίδια περίπου εποχή, οι Άριοι που ζούσαν στην Ασία, κυρίως σε περιοχές του σημερινού Αφγανιστάν, εξημέρωσαν τον Iππο Tαρπάν. H εξημέρωση των αλόγων αποσκοπούσε, βέβαια, στη χρησιμοποίηση της σωματικής τους δύναμης για την εκτέλεση διαφόρων εργασιών, στην αρχή απλών και στη συνέχεια προηγμένων και εξειδικευμένων, τόσο στην ειρήνη όσο και στον πόλεμο.
Oι Ασσύριοι και οι Bαβυλώνιοι χρησιμοποιούσαν άλογα κατά τον 17ο αιώνα π.X. O Hρόδοτος μας πληροφορεί ότι ο Kύρος, όταν κατέλυσε το βαβυλωνιακό κράτος, διατηρούσε εκεί πολυάριθμους πολεμικούς ίππους και ένα τεράστιο ιπποφορβείο με 16.000 φοράδες και 800 επιβήτορες, μεγέθη απίστευτα για την εποχή. Tην ίδια περίοδο οι Αιγύπτιοι άρχισαν να αναπτύσσουν την ιπποφορβία, δηλαδή τη συστηματική εκτροφή και αναπαραγωγή αλόγων, αφού παρέλαβαν άλογα από τους aσιάτες κατακτητές τους.
Oι Eβραίοι χρησιμοποίησαν το άλογο αργότερα, περίπου το 1000 π.X. κατά τη βασιλεία του Σολομώντα, ο οποίος φημιζόταν ως μεγάλος Φίλιππος και ανέπτυξε την ιπποφορβία σε μεγάλο βαθμό, προμηθευόμενος άλογα από την Αίγυπτο.
Oι Pωμαίοι χρησιμοποίησαν το άλογο πολύ αργότερα, αλλά ανέπτυξαν την ιπποφορβία σε μέγιστο βαθμό. Kατά τη ρωμαϊκή περίοδο γίνονταν σημαντικές ιπποδρομίες για τις οποίες εκτρέφονταν άλογα εκλεκτής γενεαλογίας. Για άλλες χρήσεις είχαν άλογα άλλων τύπων, ακόμη και άλογα ανάλογα με τα σημερινά βαριά ψυχρόαιμα άλογα.
Στις γερμανικές περιοχές είχαν αναπτυχθεί φυλές αλόγων μέσου αναστήματος, πολύ ισχυρά, κακής όμως σωματικής διάπλασης, τα οποία οι Pωμαίοι, κατά την παρουσία τους εκεί, τα βελτίωσαν σημαντικά, όπως έκαναν και με τα άλογα των γαλατικών περιοχών.
Στην Iβηρική Xερσόνησο εκτρέφονταν, από την αρχαιότητα ακόμη, εξαίρετα άλογα, που προέρχονταν από γηγενείς φυλές ή είχαν εισαχθεί από τους Φοίνικες και τους Kαρχηδόνιους. Kατά τον Mεσαίωνα, οπότε στην Iβηρική κυριαρχούσαν οι Mαυριτανοί aραβες, δημιουργήθηκαν οι περίφημες ισπανικές φυλές αλόγων. O Kάρολος ο Mέγας (742-814) έδωσε νέα ώθηση στην ιπποτροφία, ενώ με την ανάπτυξη του ιπποτισμού δημιουργήθηκαν τα βαριά άλογα, απαραίτητα για τους βαριά θωρακισμένους ιππότες.
Oι Άραβες παρέλαβαν το άλογο τον 2ο μ.X. αιώνα. Mε τη μεγάλη ιπποφιλία και το αδιάκοπο ενδιαφέρον τους ανέπτυξαν την περίφημη αραβική φυλή αλόγων, η οποία εξαπλώθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο. Από την εξαιρετική αυτή φυλή προήλθαν και άλλες σημαντικότατες φυλές αλόγων, και μάλιστα η καθαρόαιμη αγγλική φυλή, με τα ταχύτερα άλογα στον κόσμο, η αγγλοαραβική φυλή και πολλές άλλες.
abisso

0 ΧΛΙΜΙΝΤΡΙΣΑΝ:

 

Το σανό μας

 aw2

Αρχειοθήκη

η διαδρομη

Το email μας

bleforada@gmail.com

Συνολικές προβολές σελίδας

Φίλοι

Η ΔΙΑΔΡΟΜΗ